Περιηγήσεις του Νού

Περιηγήσεις του Νού

Εδώ και αρκετό διάστημα γινόμαστε μάρτυρες διάφορων μορφών βίας…
Ο René Girard, θεωρητικός της ‘μιμητικής επιθυμίας’ η οποία οδηγεί στη βία, σε μια τελευταία του συνέντευξη ανέφερε προσδίδοντας μια ιστορική διάσταση, οτι βρισκόμαστε σε μια περίοδο κορύφωσης οριακών καταστάσεων.
Γάλλος στοχαστής, μέλος της Γαλλικής Aκαδημίας, καθηγητής συγκριτικής λογοτεχνίας στο Παν/μιο Stanford, ‘επίμονος’ μελετητής της ανθρωπολογίας, εθνολογίας, κοινωνιολογίας και ψυχολογίας, επικαλείται το φαινόμενο του αποδιοπομπαίου τράγου, την καθολικότητα του οποίου αποδεικνύει με το υλικό που έχει συγκεντρώσει από αυτά τα διαφορετικά πεδία. Αναδεικνύει τον ‘θυσιαστικό μηχανισμό’ που τίθεται σε λειτουργία σε οριακές στιγμές της κοινωνικής ζωής, όταν οι ανθρώπινες κοινωνίες κινδυνεύουν να αποσαθρωθούν και να καταρρεύσουν, επιχειρώντας έτσι να αναθεσμισθούν μέσα απο τη βία (όλοι εναντίον ενός, θυματοποίηση).
Σε μια ‘αυτοαναφορική’ συνέντευξη μας υπενθυμίζει τη διαχρονικότητα αυτών των συστημάτων…


Το παρόν και το μέλλον είναι επιβαρυμένα από εντάσεις και αβεβαιότητα. Η εποχή μας παράγει πολυάριθμους ηθικούς διαχωρισμούς και ρήξεις στη σχέση ατόμου-κοινωνίας.

Ο Edgar Morin, Γάλλος φιλόσοφος, κοινωνιολόγος και στοχαστής της πολυπλοκότητας έχει αναγνωρισθεί διεθνώς για το διεπιστημονικό του έργο που αντιτίθεται στον κατακερματισμό της γνώσης. Προκαλώντας τις υπάρχουσες ταξινομήσεις, με το εξάτομο σύγγραμά του Η Μέθοδος επεξεργάζεται μια μεθοδολογία η οποία συνδέει τις γνώσεις και ταυτόχρονα μετασχηματίζει την σκέψη.
O Morin, προσφέρει μια εναλλακτική : τον ζωντανό δεσμό ανάμεσα στο ‘καλώς σκέπτεσθαι’ και στο ‘καλώς ενεργείν’. Το καλώς σκέπτεσθαι συνδέει, καταργεί τα στεγανά, αναγνωρίζει την ανθρώπινη πολυπλοκότητα. Η ίδια η πολύπλοκη σκέψη τροφοδοτεί την ηθική. Συνδέοντας τις γνώσεις, προσανατολίζει στη διασύνδεση των ανθρώπων. Η αρχή του μη-διαχωρισμού προσανατολίζει στην αλληλεγγύη.

Η πολύπλοκη σκέψη όμως εμπεριέχει και την ανάγκη της αυτό-γνώσης, της αυτό-κριτικής ως αντίδοτο στη φυσική τάση της αυτό-δικαιολόγησης. Μας καλεί περισσότερο να διαλεγόμαστε με τις ιδέες μας και να ζούμε μαζί τους παρά να τις αφήνουμε να μας κατοικούν.

Ο Morin μπροστά στη νέα βαρβαρότητα της ανθρωπότητας υποστηρίζει στα τελευταία του βιβλία την ανάπτυξη μιας πλανητικής ηθικής, μέσα από τη σύζευξη μυριάδων μεταρρυθμιστικών οδών, θεωρώντας ότι πρέπει να διαφυλάξουμε την ιδέα του Lessing ότι η ανθρωπότητα μπορεί να βελτιωθεί χωρίς ωστόσο να πιστέψουμε ότι θα βελτιωθεί απαραίτητα. Επικαλείται μια πολιτική του ανθρώπου, διασαφηνίζοντας ότι τίποτε δεν έχει κερδηθεί, ούτε έχει χαθεί εκ των προτέρων, βρισκόμαστε σε μια ‘αβέβαιη περιπέτεια’. Συγχρόνως, διατηρεί τη βιωμένη πίστη του στο απίθανο.

O Ilya Prigogin, Bέλγος φυσικοχημικός που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ, αναγνωρίζεται ως ενας απο τους πρωτοπόρους της τελευταίας μεγάλης επιστημονικής επανάστασης του εικοστού αιώνα, η οποία τροποποίησε ουσιαστικά τον τρόπο που σκεπτόμαστε θεμελιώδεις έννοιες, όπως ο χρόνος, το χάος και η τάξη.
Η πρώιμη και ενδελεχής μελέτη της φιλοσοφίας, της ιστορίας, της τέχνης και της λογοτεχνίας για να κατανοήσει πώς σκέπτονται και δρούν οι άνθρωποι στην κοινωνία καθώς και η ερευνητική του ενασχόληση με τα συστήματα μακράν της ισορροπίας τον οδήγησαν στην πιθανολογική περιγραφή της Φύσης. Με τις εργασίες του, αναφορικά με τη θερμοδυναμική των συστημάτων που ανταλλάσσουν ύλη και ενέργεια ενώ βρίσκονται μακριά από μια κατάσταση ισορροπίας, κατάφερε να δείξει ότι αν και μακριά από την ισορροπία εμφανίζονται αστάθειες και διακλαδώσεις έχοντας ως τελικό αποτέλεσμα την ανάδυση νέων χωροχρονικά οργανωμένων μορφών. Ο δυναμικός μηχανισμός του χάους οδηγεί στην τάξη.
Σήμερα αυτές οι διαπιστώσεις εφαρμόζονται στη Φυσική των υλικών, στη Βιολογία, στην Οικολογία, στην Οικονομία, στην Κοινωνιολογία. Ο αγαπημένος δάσκαλος Μony Elkaim συνεργάστηκε με τον Ilya Prigogin και ανανέωσε τον χώρο της οικογενειακής θεραπείας καταδεικνύοντας με την κλινική του δουλειά (μη-ισορροπία, τυχαιότητα, αλλαγή) οτι το πιο σπουδαίο αποτέλεσμα προκύπτει όταν ‘σπρώχνεις’ τα ανθρώπινα συστήματα μακριά από την ισορροπία τους.
Στους καιρούς της έντονης αβεβαιότητας και των ανακατατάξεων που βιώνουμε ο λόγος του Prigogin είναι ιδαίτερα εποικοδομητικός και αισιόδοξος αφού μας υπενθυμίζει οτι ‘ο ντετερμινισμός είναι αλλοτριωτικός γιατί μας καθιστά μαριονέτες’, ‘…το μέλλον δεν είναι δεδομένο, έχουμε συμμετοχή στην κατασκευή του μέλλοντος, οχι σε κοσμολογικό επίπεδο φυσικά, αλλά σε ανθρώπινες κλίμακες’.

 

Leave a Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *